Cơ Hội Nói Thật và Làm Thật

[Tài chính marketing] “Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, cơ hội rõ nhất là chúng ta nói thật và làm thật, vì mọi thứ bệnh tật đã lộ ra rồi. Đây là cơ sở để xây dựng nền tảng phát triển bền vững cho những năm tiếp theo...”.

PGS.TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam trả lời Tiền Phong, quanh vấn đề nhận định về kinh tế năm 2013.

Đừng để ngất quá lâu

Dưới góc nhìn chuyên gia, ông nhìn nhận kinh tế Việt Nam hiện đang ở mức độ nào?

Giờ là lúc có triển vọng nhất do tình hình kinh tế cũng đã xuống gần đến đáy rồi. Theo quy luật rồi cũng phải đi lên, miễn là chúng ta đừng để “ngất” quá lâu ở đáy. Chính phủ đang tập trung giải tỏa nhưng chưa biết thế nào. Tái cơ cấu là phải làm triệt để.

Về triển vọng kinh tế năm 2013, đừng đo theo cách thông thường là tăng trưởng. Phải có sự thay đổi, cách tăng trưởng, phân bổ nguồn lực mới là quan trọng.

Những yêu cầu thực tế này đặt ra rất rõ ràng và tương lai có lạc quan hay không phải nhìn vào những vấn đề trên. Tăng trưởng có xuống nữa có khi còn lạc quan hơn trong bối cảnh hiện nay, vì cái đó là việc ngắn hạn. Bớt tăng trưởng mà tạo được cơ sở cho tăng trưởng dài hạn còn tốt hơn.

Việt Nam là nước đi sau, nên đáng ra phải tránh được những bài học mà nước đi trước đã trả giá để tận dụng được các lợi thế tuyệt đối, nhưng chúng ta đã không làm được là điều đáng tiếc. Có chọn được những mô hình tốt thì mới có sự nhảy vọt được.

Đây là điều đã được tranh luận nhiều trong các năm qua. Năm 2011 tôi đã nói đấy là năm còn khó hơn năm 2008, thời điểm khủng hoảng tác động đến Việt Nam. Còn cụ thể hơn thì nó còn khó hơn cả so với năm 1986, thời điểm thực hiện Đổi Mới.

Nhiều người phản ứng làm gì đến mức so sánh dữ dội thế. Tôi bảo lạm phát giờ 20%, thấp hơn mức lạm phát tới 700% năm 1986 nhưng nay tình hình khó khăn rất khác so với trước đây.

Thứ nhất, lạm phát hiện nay là lạm phát thị trường trong bối cảnh mở cửa hội nhập. Có những biến số mà Việt Nam không thể kiểm soát được. Cái nữa là nay sướng quen rồi. Mô hình tăng trưởng dựa vào vốn quen rồi. Giờ bỏ vốn ra là chết.

Năm 2012, tôi cũng mang tiếng bi quan khi nói tình hình sẽ khó hơn cả năm 2011. Thực tế ai cũng thấy tình hình khó khăn thật, đến mức Chính phủ phải nhận khuyết điểm. Cái khó này cũng buộc người ta phải nhìn ra những vấn đề đang phải đối mặt.

Còn 2013, thì lại tiếp tục khó hơn nữa. Với tình hình vốn như thế này thì doanh nghiệp còn chết nhiều nữa. Kéo theo vấn đề thu nhập giảm sút, mất công ăn việc làm. Đó là chưa kể vấn đề lòng tin suy giảm.

Ông có thể lý giải vì sao lại như vậy?

Tôi cho rằng, điều này do tiềm năng tăng trưởng của Việt Nam cơ bản đã “ăn” hết rồi. Cái nữa khi hội nhập vào WTO ta cứ tưởng “ăn to” nhưng thực tế lại liên tục đi xuống.

Trong khi Trung Quốc đã tận dụng được lợi thế hội nhập, bằng chứng là họ liên tục tăng trưởng từ năm 2000 đến nay, còn mình từ khi hội nhập năm 2007 đến nay liên tục đi xuống.

Điều này do ta không có chuẩn bị gì cho hội nhập cả. Con đường xưa nay chưa có đầu tư nước ngoài vào, mới chỉ 3-4 tỷ USD/năm, đã chật cứng rồi. Nay đưa vào 20 tỷ USD/năm mà vẫn con đường đó thì đương nhiên nó tịt, tắc nghẽn lại.

Nguồn nhân lực của ta nhìn lại có gì nào? Phải thừa nhận tất cả những năng lực hiện có chỉ đủ dùng theo kiểu ngày xưa chứ không phải cho bây giờ, kể cả năng lực điều hành phát triển.

Vì vậy, đồ thị năng lực cạnh tranh của Việt Nam cứ nhấp nhổm và cơ bản theo chiều hướng đi xuống. Hội nhập rồi mà đà tăng trưởng cứ đi lên nhưng năng lực cạnh tranh lại đi xuống, làm gì có chuyện ngược đời như vậy. Nhưng nó lại đang là thực tế.

Như ngân hàng, không lo củng cố chất lượng mà cứ làm tràn lan, dẫn tới sự rủi ro lớn. Ngay như việc chuẩn bị doanh nghiệp cũng không có. Do không có sự chuẩn bị cho năng lực hội nhập nên khi hội nhập thật, ông không thể hội nhập được.

Ngay cả việc trường đại học chúng ta có rất nhiều nhưng chất lượng nguồn nhân lực không cải thiện được. Lợi thế đi sau vì thế cũng không tận dụng được.

Điểm nữa là việc định vị chúng ta cũng chưa làm tốt. Như tầm nhìn chiến lược đến năm 2020 - 2030 thì ngành công nghiệp Việt Nam phải làm cái gì, đứng vị trí nào, giữ cái gì, cung cấp cho thế giới cái gì trên bản đồ công nghiệp thế giới.

Như Hàn Quốc họ có mục tiêu rất rõ ràng còn ta chưa có mục tiêu gì. Ngay như việc ta hô hào nông nghiệp là thế mạnh, nhưng hỏi đến 2030 nông nghiệp Việt Nam là cái gì thì không rõ. Đến giờ công nghiệp hỗ trợ cũng chưa rõ, còn công nghiệp theo hướng hiện đại lại càng chưa có.

Nên tầm nhìn không rõ, từ đó cũng chưa rõ cả chiến lược hành động. Vì vậy, khi làm chính sách mà bị lệ thuộc quá nhiều vào lợi ích nhóm cục bộ khác nhau là có sự xung đột.

Ngay cả việc kiểm điểm trước Quốc hội hiện nay cũng chỉ theo mục tiêu của 6 tháng - 1 năm, trong khi có những việc phải buộc kiểm điểm trong dài hạn thì mới ra chuyện.

Cơ hội nói thật, làm thật

Như ông nói, trong khó khăn vẫn luôn có cơ hội, theo ông, chúng ta có những cơ hội và những thách thức gì trong 2013?

Cơ hội lớn nhất hiện nay là nói thật và làm thật, vì có muốn che giấu cũng không được. Tất cả bệnh tật đã lộ ra rồi. Vấn đề còn lại là xử lý từng căn bệnh ra sao, cái nào trước, cái nào sau. Tuy nhiên, đến nay chưa có con số nợ xấu chính xác của toàn quốc gia. Nợ xấu của ngân hàng theo báo cáo mới nhất là 400.000 tỷ đồng.

Nợ xấu trong bất động sản còn cao hơn rất nhiều. Khi tái cơ cấu là phải giải tỏa được những vấn đề trên và phải có tiền. Như với Vinashin, tại cuộc họp Hội đồng tư vấn chính sách tiền tệ mới đây, báo cáo nợ xấu tại tập đoàn này chỉ hơn 8.000 tỷ đồng, trong khi thực tế lớn hơn rất nhiều, vì nhiều khoản nợ không được đưa vào.

Trong khi nợ xấu quốc gia là phải tổng hợp tất cả các khoản. Tính riêng Vinashin, để cứu được phải cần tới 100.000 tỷ đồng và thực hiện trong vài năm.

Hiện chương trình tái cơ cấu của ta chưa phải là chương trình hành động và chưa rõ tính khả thi. Để làm được phải có chương trình cụ thể. Như với 12 tập đoàn nhà nước, phải đặt ra chương trình tái cơ cấu cụ thể với những hướng giải quyết chung cho tất cả chứ không phải mỗi ông tự đề xuất riêng việc tái cơ cấu cho mình.

Còn nói có cơ hội gì thì phải khẳng định toàn bộ cơ hội nằm trong khái niệm của Đại hội Đảng là “hành động thực sự” để tái cơ cấu và thay đổi mô hình tăng trưởng. Hiện nói rất nhiều, quyết tâm cao nhưng chương trình hành động thực sự thì còn nhiều điểm cần rõ ràng hơn.

Để tái cơ cấu bất động sản, ngân hàng, chúng ta có thể đi vay, còn tăng trưởng thì ta vẫn có nguồn lực để thực hiện. Nhưng cái chúng ta đang có không đảm bảo cho tăng trưởng như mức mong muốn, huống hồ phải thực hiện thêm tái cơ cấu. Việc tái cơ cấu phải rõ ràng, quyết liệt vì càng để lâu chi phí xử lý càng tăng cao. Điều đáng lưu ý hiện nay đó là Trung Quốc cũng đang thực hiện tái cơ cấu ở nhiều mặt và họ đẩy các công nghệ cũ đi cũng là vấn đề Việt Nam phải tính tới.

Tái cơ cấu phải có tiền, còn nhanh hay chậm tùy thuộc vào nguồn lực thực tế. Như tái cơ cấu Vinashin thì phải cần tới 100.000 tỷ đồng. Có số tiền như vậy thì mới trả lương, đóng bảo hiểm, trả các khoản nợ được. Còn nếu cấp nhỏ giọt thì không giải quyết được.

Muốn tái cơ cấu được thì phải bỏ tiền ra. Còn muốn tái cơ cấu nhanh thì phải bỏ thật nhiều tiền ra, đó là chưa kể đầu óc phải thật sự khỏe. Còn không có thì cứ bình tĩnh.

Xưa nay các nguồn lực đều dồn vào tăng trưởng trong khi hiện không thấy nguồn tiền để thực hiện tái cơ cấu. Riêng với ngành ngân hàng ở Việt Nam ước tính phải mất 5 tỷ USD để thực hiện tái cơ cấu.

Cảm ơn ông.

Bá Kiên - Phạm Tuyên

Nguồn:  Tiền Phong

Tin bài khác:

• VnEc: Động lực mới cho sự thay đổi của nền kinh tế
• Vn+: Cần phối hợp đồng bộ chính sách tài khóa và tiền tệ
• PetroTimes: Cân bằng các mục tiêu kinh tế
• VnEx: 'Nếu Đảng không có liều thuốc mạnh, suy thoái còn ghê gớm'
• VNN: Vắng phản biện, cạnh tranh dễ độc đoán, chuyên quyền
• TVN: Khi lãnh đạo và trí thức cùng nhìn một hướng
• TP: Quỹ Nhà nước trăm tỷ: Bí ẩn chi tiêu
• TP: Khó xử công chức 'cắp ô' con ông cháu cha
• TP: 'Tan giấc mơ đại gia' dưới góc nhìn một doanh nhân
• VnMedia: Nhiều chủ doanh nghiệp thành đạt chết đột ngột
• DV: Đằng sau việc cao tốc Việt Nam “giá khủng”
• ĐV: Xung quanh con số doanh nghiệp bất động sản lãi, lỗ
• TP: Bộ Xây dựng bác tin '80% DN xây dựng, BĐS có lãi'
• VnEc: Ghế “nóng” thì phải biết làm “nguội”! 
• TP: Thống đốc Ngân hàng: Tôi là ngôi sao cô đơn!
• SGTT: Chìm nổi giữa một Sài Gòn đổi thay

Nhóm lợi ích và lợi ích nhóm

[Marketing3k - Quản trị] Cái gọi là "nhóm lợi ích" - nếu sự quan sát của người viết là đúng - đã thấp thoáng hiện ra trên vài diễn đàn Việt một cách dè dặt từ dăm năm trước. Nó được nói đến nhiều hơn khoảng một năm trở lại và giờ đây trở nên nóng, nhưng vẫn có vẻ dè dặt. Tại sao ư? Người mình tức khí thì xì ra, nhưng luôn ngại "chẳng phải đầu lại phải tai". Khổ vậy!

Khái niệm "nhóm lợi ích" (interest groups - cũng, pressure/lobby/advocacy... groups) là bản quyền của người Mỹ nhưng cũng phổ biến ở Anh với một chút trại đi là "lobby". Các nhóm này xuất hiện lần đầu giữa thế kỷ XIX trong các nền dân chủ đại nghị, nơi quyền công dân được để thoáng.

Có khá nhiều định nghĩa về nhóm lợi ích, tuy không khác nhau bao nhiêu. Đại loại: Nhóm lợi ích là tập hợp những người cùng chí hướng, cùng mưu cầu một lợi ích, với phương thức hoạt động chủ yếu là tìm cách tác động lên chính quyền (nghị viện, chính phủ, các hội đồng địa phương) hoặc khai thác sự đa nghĩa trong một số điều khoản luật để giành lấy mục đích.
Nó bao gồm đa dạng các đoàn thể, các tổ chức nghề nghiệp, xã hội, các cơ cấu dân quyền, thiện nguyện v.v... Từ điển mở Wikipedia và nhiều tác giả đã liệt kê vào đây cả những tổ chức phi chính phủ nổi tiếng như Oxfam (chống đói nghèo), Greenpeace (bảo vệ môi trường)... Sự tồn tại của nhóm lợi ích phần lớn được coi là tích cực.

Đấy là cách hiểu kinh điển về nhóm lợi ích ở các xã hội Âu - Mỹ, nơi nó được sinh ra và hoạt động trên một nền tảng luật pháp ổn định. Nhưng như Ngân hàng Thế giới đã từng cảnh báo cách nay vài thập kỷ, các nhóm lợi ích mới ngày nay thiên về các mục đích kinh tế và do đó, đã xuất hiện những tập hợp mang màu sắc mafia. Điều này càng đúng ở những nền kinh tế đang chuyển đổi, đang phát triển, đang cải cách nhưng thiếu đồng bộ. nhóm lợi ích ở đây được hình thành trên cơ sở các liên minh bất hợp pháp, xin tạm gọi là các liên minh dọc, liên minh ngang và liên minh diện (cũng, liên minh lập thể).

Liên minh dọc là sự tập hợp cho mục đích lợi ích theo hệ thống ngành. Và như vậy, liên minh ngang - đa ngành hoặc theo phạm vi địa phương lãnh thổ, liên minh diện (liên minh lập thể) - bao gồm cả hai.

Với tất cả các nhóm lợi ích kiểu này, không thể thiếu các quan chức nhà nước, nếu không muốn nói họ chiếm số đông và là "những người sáng lập".

Có thể nêu ra một nhận xét lý thú là các nhóm lợi ích đó không bao giờ có tên gọi tự thân và các thành viên của nó không bao giờ thừa nhận sự có mặt. Các nhóm lợi ích như vậy có thể (có thể thôi) nở rộ ở những quốc gia đang trưởng thành (đang phát triển, đang chuyển đổi) với nền tảng chính trị và pháp lý còn nhiều bất cập nên một điều lý thú nữa là nó chẳng quan tâm nhiều đến việc tác động lên quốc hội, nghị viện, hội đồng địa phương... để điều chỉnh luật lệ, chính sách theo hướng có lợi vì đã rất sẵn các khe hở pháp lý. Cũng có nghĩa là nó không tìm đến lợi ích dài hạn, mà mặn mà hơn với các lợi ích "mì ăn liền".

Ở mức độ thấp, lợi ích sẽ thu được bằng quyền hạn trong tay, bằng tác động lên các quyết định của cấp thẩm quyền, bằng giải thích có lợi dựa trên những kẽ hở luật pháp, bằng tiền hoặc sử dụng xã hội đen...

Ở mức độ cao, trong phạm vi quốc gia chẳng hạn, nhóm lợi ích có thể tạo ra các dự án, các đại dự án, thao túng thị trường, thao túng mặt bằng giá cả, thao túng các hiệp định hợp tác với nước ngoài, và thậm chí, thao túng chính trường.

Có thể quan sát hành tung nhóm lợi ích bằng một ví dụ. Xăng dầu hiện đang là mặt hàng chiến lược tại hầu hết các quốc gia. Bởi tình trạng trồi sụt liên tục trên thị trường quốc tế, người ta lúng túng giữa thả nổi theo thị trường hay quản lý giá cả của nó trong phạm vi nội địa. Nhiều nước chọn cách thứ hai (Việt Nam cũng vậy, mặc dù từng quyết tâm thả nổi mà thả không nổi). Ở cách này, quyền hạn điều chỉnh giá cả không phải chỉ liên quan đến một bộ, một ngành, cộng với việc thiếu các biện pháp chế tài hữu hiệu thì rất dễ dẫn đến việc hình thành nhóm lợi ích theo kiểu liên minh lập thể. Các công dân nghi ngại rằng trong trường hợp như vậy nhóm lợi ích sẽ tìm "lợi ích" ở việc duy trì mức giá cao càng lâu càng tốt.

Có lẽ đây là vấn đề thuộc về kinh doanh và lợi nhuận thì đúng hơn. Còn "lợi ích" mà nhóm thu về được nhắm vào các tình huống "nhạy cảm" khác, chẳng hạn những đợt chuẩn bị tăng giá. Xăng dầu lúc đó một mặt được hạn chế bán ra thị trường, một mặt được nhóm này mua vào (và chưa chắc đã phải xuất tiền thật) tích trữ trong các kho nổi, kho chìm trên đất liền, trên mặt sông, mặt biển và tất nhiên, cả những kho ảo trên sổ sách kế toán, trước khi xuất chiêu thao tác cuối cùng là công bố mặt bằng giá mới. Chưa công bố đã thấy lợi ích (lợi nhuận) thu về là "miên man". Càng "miên man" nếu người ta kiêm luôn cả xuất nhập, bán buôn và bán lẻ. Càng "miên man" nữa nếu độc quyền hoặc gần được như vậy.

***

Nêu một câu hỏi nóng: Việt Nam ta có các nhóm lợi ích như vậy không? Nói là "nóng" vì câu chuyện này đang hiện diện không chỉ trên các diễn đàn dư luận mà còn trong các phiên chất vấn của kỳ họp quốc hội vừa mới kết thúc. Dân bảo có nhưng những người chịu trách nhiệm trả lời: chưa có cơ sở để khẳng định. Thế nào là "cơ sở"? Không rõ. Ai sẽ đi tìm và bao giờ thì tìm được "cơ sở"? Càng mù tịt. Hay là chờ, chờ khi nó phá ra như dòng thác rồi muốn ngăn cũng không thể ngăn được, như cái cách ta từng đối phó với tham nhũng chẳng hạn?

Thì chờ. Và trong khi chờ đợi, thử nhìn sang Trung Quốc, một quốc gia hầu như tương đồng mọi mặt, từ thiết chế chính trị - xã hội đến con đường cải cách phát triển kinh tế để xem họ nhìn nhận ra sao vấn đề này. Thủ tướng Ôn Gia Bảo từng nói, điều mà ông chưa làm được trong nhiệm kỳ của mình là chặn bước phát triển của các nhóm lợi ích ở nước này.

Còn ông Uông Dương, Ủy viên Bộ chính trị Đảng Cộng sản, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Đông, ngôi sao cải cách đang được đồn đoán sẽ tham gia nhóm lãnh đạo - Thường vụ Bộ Chính trị - khóa 18 sắp tới của Đảng thì thẳng thừng chỉ ra, bản chất vụ Ô Khảm là vấn đề lợi ích nhóm.

Ông còn khẳng định, đã xuất hiện không ít nhóm lợi ích nhân danh chính trị, nhân danh cái gọi là bảo vệ chế độ để bảo vệ những lợi ích khổng lồ của mình và coi đây chính là lực cản lớn cho giai đoạn hiện nay của công cuộc cải cách. "Muốn giải quyết các nhóm lợi cản bước cải cách thì trước hết phải tiến hành giải phẫu đảng và chính phủ" - Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc Uông Dương đã khẳng định như vậy.

Theo TVN (Vũ Cao Phan)

Nguồn: http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2012-06-29-nhom-loi-ich-va-loi-ich-nhom